Isparta’nın En Büyük Tarihi Konağı Yok Oluyor: Payanot Usta’nın Eseri Zamana Direnemiyor!
Isparta’nın ayakta kalan en önemli kültür miraslarından biri olan, kentin belki de en büyük tescilli konağı göz göre göre çürüyor. Bir dönem neşe dolu seslerin yükseldiği, her köşesinden tarih fışkıran dev yapı, şimdilerde bakımsızlığın ve definecilerin pençesinde kurtarılmayı bekliyor.Vali Konağından Karakola: Bir Tarihin Anatomisi
Bodrum katı hariç toplam 700 metrekarelik devasa bir alana sahip olan bu dubleks konak, zamanında tek bir aile için tasarlanmış sıradışı bir mimari eser. Dönemin mülki amirleri (Vali, Belediye Başkanı) için inşa edilen bu tarihi yapı, geçmişten günümüze çok farklı roller üstlendi:- Önce ihtişamlı bir aile evi olarak kullanıldı,
- Ardından yüzlerce çiftin mutluluğuna şahitlik eden bir nikah dairesi oldu,
- En son ise asayişin sağlandığı bir karakol olarak hizmet verdi.
"Bunu Payanot Usta Yapmış"
Isparta’nın yerel tarihçileri ve yaşlı ustaları arasında bir efsane gibi anlatılan Rum asıllı Payanot Usta, bu eserin de arkasındaki gizli deha. Bugün birçok yapının proje müellifi bilinmezken, usta geleneğinde adı bir mimar gibi anılan Payanot Usta'nın bu dev konağa nakşettiği tavan işçilikleri ve duvar bezemeleri tamamen eşsiz bir nitelik taşıyor.Günümüz Salonlarına Taş Çıkaran Bir "Sofa" ve "Hayat"
Geleneksel Türk konut mimarisinin en seçkin örneklerini barındıran yapıda, bugünkü modern dairelerin salonlarını gölgede bırakacak, 60 metrekareyi aşan devasa bir sofa (ortak yaşam alanı) bulunuyor.Zemin katın bir kısmı zamanında hayvan barınağı ve tahıl ambarı olarak kullanılırken, odalar Türk evinin iklimle kurduğu muazzam mimari cevabı temsil eden, avlu veya bahçe karşılığı olan "hayat" alanına açılıyor. Bir zamanlar içinde birden fazla ailenin cıvıl cıvıl yaşadığı, çocuk seslerinin eksik olmadığı o günler ise artık sadece hafızalarda saklı.
Definecilerin Hedefi Haline Geldi: 4 Yıldır Adım Adım Çöküyor!
Isparta, tarihi yapı anlamında maalesef çok zengin bir kent değil. Elimizde kalan az sayıdaki dönem mimarisinin en büyüğü ve en görkemlisi olan bu konak, son 4 yıldır her yıl yavaş yavaş göçmeye devam ediyor.Tinercilere karşı kapı ve pencereleri sıkı sıkıya kilitlenmiş olsa da yakın zamanda içeri sızmayı başaran defineciler, yapı içinde çukurlar kazarak bu eşsiz mirasa telafisi güç zararlar verdi.
"O Eski Evde Kanun Sustu..."
Yaşanmışlıklarla dolu bu eski konağın insansız, yapayalnız ve çürümeye terk edilmiş hali, akıllara usta sanatçı Barış Manço’nun o hüzünlü ve anlamlı dizelerini getiriyor:"İki yıl kadar oluyorIsparta’nın tarihini, kültürünü ve geçmişini geleceğe taşıyan bu en büyük konağın, tamamen yok olmadan önce acilen koruma altına alınması ve restore edilmesi gerekiyor. Geçmişimizin perdelerinin bir daha açılmamak üzere kapanmaması için yetkililerin ve kamuoyunun bu çığlığa kulak vermesi şart.
Önce kanun sustu o eski evde,
Birkaç ay sonra da kemençe,
Ve aşı boyalı ahşap evin perdeleri bir daha açılmamak üzere kapandı..."
