Isparta İşgal Edilmedi Değil, İşgal Ettirilmedi!
Milli Mücadele yıllarında İtalyan birlikleri Isparta'yı defalarca işgal etmeye çalıştı. Ancak Hafız İbrahim Demiralay, dönemin yöneticileri ve binlerce Ispartalının kararlı direnişi sayesinde şehir düşman çizmesi altında kalmadı. Tarihin tozlu sayfalarında kalan bu mücadele, bugün yeniden hatırlanmayı bekliyor.
ISPARTA – Uzun yıllar boyunca birçok kişi Isparta'nın Kurtuluş Savaşı döneminde işgal edilmediğini düşündü. Hatta nesiller boyunca okullarda, şehrin işgal görmediği için Milli Mücadele'de önemli bir rol üstlenmediği anlatıldı. Ancak tarih kayıtları ve dönemin tanıklıkları bambaşka bir gerçeği ortaya koyuyor.
Isparta, işgal edilmeyen bir şehir değil; işgal edilmek istenen ancak halkının direnişi sayesinde teslim alınamayan bir şehir olarak tarihte yer alıyor.
Mondros Mütarekesi'nin ardından Osmanlı Devleti fiilen dağılırken, İtilaf Devletleri Anadolu'nun çeşitli bölgelerini paylaşmaya başladı. Gizli anlaşmalarla Antalya ve çevresi İtalyanların nüfuz alanı olarak belirlendi. İlk etapta bölgede sempati oluşturmak isteyen İtalyanlar, okul ve hastane vaatleriyle halkın güvenini kazanmaya çalıştı. Ancak kısa süre sonra gerçek amaç ortaya çıktı.
28 Mart 1919 tarihinde Antalya'ya güvenlik bahanesiyle asker çıkaran İtalyanlar, söz verdikleri 10 asker yerine yüzlerce silahlı askerle bölgeye yerleşti. Ardından cephanelikler kontrol altına alındı ve işgal hareketleri genişletildi.
Bu gelişmeler Anadolu'nun dört bir yanında olduğu gibi Isparta'da da büyük tepkiyle karşılandı.
20 Haziran 1919 tarihinde Isparta'da tarihe geçen büyük bir miting düzenlendi. Yaklaşık 8 bin kişinin katıldığı mitingde halk ellerindeki tüfekleri, bıçakları ve silahlarıyla meydanları doldurdu. Ulu Camii'nden getirilen kürsünün etrafı siyah bayraklarla çevrildi. Tekbirler yükseldi, yeminler edildi ve vatanın teslim edilmeyeceği ilan edildi.
Mitingin ardından Hafız İbrahim Demiralay, Belediye Reisi Süldürzade Mehmet Nadir Efendi ve dönemin yöneticileri bir araya gelerek tarihi bir karar aldı. Karar açıktı:
"Isparta hiçbir şart altında işgale teslim edilmeyecekti."
Mustafa Kemal Paşa da Ispartalıların gösterdiği bu kararlılığı yakından takip etti. Gönderdiği telgrafta işgale karşı direnişin sürdürülmesini istedi.
Aradan kısa süre geçtikten sonra İtalyan birlikleri Burdur'u işgal etti ve gözlerini Isparta'ya çevirdi. 15 Ağustos 1919 tarihinde şehre doğru hareket eden birlikler beklemedikleri bir manzarayla karşılaştı. Şehirde gönüllü mücahitler hazır bekliyor, halk işgale karşı tek vücut olmuş durumdaydı.
Ispartalıların kararlılığını gören İtalyan birlikleri ertesi gün geri çekilmek zorunda kaldı. Tarih kayıtlarına göre şehir işgal edilemeden terk edildi.
Ancak girişimler bununla da bitmedi.
Aynı yıl içerisinde yeniden Isparta'ya gelmek isteyen İtalyan heyetleri bu kez Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin sert tavrıyla karşılaştı. Hafız İbrahim Demiralay ve arkadaşları, şehrin teslim edilmeyeceğini açık şekilde ilan etti. İşgal girişimleri sonuçsuz kaldı ve İtalyanlar bir daha dönmemek üzere bölgeden uzaklaştı.
Bugün geriye dönüp baktığımızda ortaya çıkan gerçek şudur:
Isparta, işgal görmemiş bir şehir değildir. Isparta; işgal girişimlerine karşı ayağa kalkmış, halkıyla, yöneticileriyle ve mücahitleriyle direniş göstermiş, işgal ettirilememiş bir şehirdir.
Belki de bu nedenle, Milli Mücadele'nin bu unutulan sayfasını yeniden hatırlamak ve genç nesillere anlatmak büyük önem taşıyor. Çünkü bir millet sadece kazandığı savaşlarla değil, göstermiş olduğu iradeyle de tarih yazar.
Kaynak: Bekir Manav – Isparta Tarih Kültür Araştırma Derneği, 31 Mayıs 2026.
